NOWY PORTAL - wersja BETA
mamy już
507redaktorów
o co chodzi w portalu
Kliknij tutaj, aby szukać po branży
dodaj artykuł
ZLECENIA OGŁOSZENIA ZAMÓW REDAKTORA ZAMÓW TEKST KUP ARTYKUŁ
POLECAMY:   Nie dopuść do wypalenia! AIDS pokonany?
 
Promowane ogłoszenia
WILLA Nad Rzeką
Tanie przeprowadzki Koło,Turek.
dodaj ogłoszenie
 
Jesteś tutaj:Strona główna>Lista artykułów>Prezentacja artykułu

Pajęcza broń

Dodano: 26.12.2015, autor: Paweł Wiśniewski
kategoria: Nauka i edukacja,  ocena: 3,  rodzaj: Ogólnodostępny
Na przedmieściach jednego z miast Kostaryki biolog pochylił się nad trawnikiem, na którym na pierwszy rzut oka nic szczególnego się nie działo. Wziął w rękę woreczek z dwu włożonych jedna w drugą bawełnianych skarpetek wypełniony mgłą kartoflaną i poklepał go delikatnie. Biały pył uniósł się kłębami i z wolna osiadł na wszystkim dookoła. Niczym przedmioty nabierające kształtów w mroku, powoli zaczęły materializować się pajęcze sieci. Biorą się znikąd. Na spłachetku o powierzchni ułamka metra kwadratowego naliczono ich pięć czy sześć. Większość klasycznych, kolistych, o promieniach niczym szprychy rozchodzących się od środka. Każda sieć składała się z tysiąca czy więcej oczek, każda trochę ukośna, wyjątkowa, ustawiona pod sobie właściwym kątem, i każda – póki nie osiadł na niej pył – praktycznie niewidoczna. Dla skrzydlatych owadów latanie musi być czymś w rodzaju pływania w labiryncie rybackich sieci. Tyle że niektóre pająki – w przeciwieństwie do rybaków – zjadają swoje sieci i snują je od nowa, czasem nawet pięć razy dziennie.
Pająki są wszędzie, a jeśli przypadkiem w danej chwili gdzieś ich nie ma – na przykład w salonie po sprzątaniu odkurzaczem – to z pewnością zaraz się pojawią. Jeśli pająk ma ochotę na wędrówkę, wspina się wysoko i wysnuwa dość nici, by go uniosła z wiatrem. Na dodatek rozczapierza odnóża, zwiększając powierzchnię nośną. Aeronautyczne umiejętności potrafią wynieść go na blisko cztery kilometry w górę i ponad 300 kilometrów w dal. Przeciętny lot jednak nie odbywa się dalej niż do następnego krzaka. Podniebne podróże to dla pająków codzienność. W jednym z badań stwierdzono, że ponad połowa osobników na powierzchni jednego hektara dostała się tam drogą powietrzną – czyli codziennie na spadochronach z babiego lata lądowało 1800 spadochroniarzy – jak desant komandosów. A każdy z tych pająków niebezpieczny jak prawdziwy komandos – przynajmniej dla owadów. Pewien brytyjski naukowiec obliczył, że na obszarze jednego gospodarstwa rolnego żyje ponad milion pająków na hektar, a łączna masa pożeranych przez nie rocznie owadów w całym kraju przekraczała średnią masę zamieszkujących tam ludzi.
Główną bronią w tej rzezi owadów są sieci łowne, a głównymi żołnierzami samice. Samce zazwyczaj rezygnują z budowy sieci, gdy osiągną dojrzałość płciową. Zamiast tego wędrują, i wzorem hipisów – „czynią miłość, a nie wojnę”. Pajęczyce natomiast potrzebują więcej białka z owadziej zdobyczy, bo wytwarzają jaja. Dlatego budują sieci przez całe Zycie.
Na początki, jakieś 400 milionów lat temu, pająki przędły nici przede wszystkim po to, aby budować z nich kryjówki. Być może dodawały rozpiętą z przodu nić sygnałową, służącą do wykrywania owadów. Potem jednak bezskrzydły pająk postanowił wzbić się w powietrze.
Sieci lotne u pająków wybudowały początkowo dlatego, że owady wyewoluowały skrzydła. Ptaszniki i pająki czatujące nadal używają nici głównie do budowy kryjówek, lecz około 1/3 z 35 tysięcy opisanych gatunków pająków (Coddington ocenia, że nieznanych nauce pozostaje około 135 tysięcy gatunków) to pająki tkające sieci łowne – koliste, płaszczyznowe lub przestrzenne, wielopłaszczyznowe – albo inne, niosące śmierć owadom.
Jak zmyślną broń posiadają pająki udowadniają naukowcy. Jeśli chce się obserwować pająki, trzeba zawęzić pole widzenia i poruszać się milimetr za milimetrem. Biologowie nucą pająkom (można je nauczyć kojarzyć rodzaj zdobyczy z wysokością dźwięku) i biorą je w palce, chcąc im się przyjrzeć. Jeśli nacisnąć odwłok, wydaje woń przypominającą konserwową fasolkę szparagową. Biologowie szukają pająka z rodzaju Wendilgarda, który rozpina coś w rodzaju liny nośnej do płynącej wody. Znaleźli jednego. Jest wielkości łepka od szpilki, zawieszony nad wodą pomiędzy zwisającymi liśćmi. Jeden z naukowców wyciągnął woreczek z mąką kartoflaną i delikatnie posypał pająka. Sztuka polega na tym, żeby znaleźć coś takiego i nie zniszczyć. Należy posypać proszkiem, jeśli chce się zobaczyć, jak są przeprowadzane nici, jak połączone są ze sobą i z otaczającymi je roślinami. Rozsypany proszek ujawnił 13 nici spuszczonych do wody, niczym wędkarskie żyłki. Poruszane prądem końce nici tańczą w tę i z powrotem w poszukiwaniu nartników biegających po powierzchni wody. Po kwadransie pająk, zirytowany obciążającym nici proszkiem, zaczął je odcinać i zastępować nowymi. Opuszczał się na nici nad powierzchnię strumienia, niczym alpinista zjeżdżający na linie, i muskał wodę gruczołami przędnymi na końcu odwłoka. Jak to się dzieje, że udaje mu się przytwierdzić pajęczyną do płynącej wody, co jest sztuką, która nie udaje się człowiekowi. Zdaniem biologów nić jest zakończona jakby pęczkiem, który zakotwicza się, przytrzymywany siłami napięcia powierzchniowego. Pająk wspina się do połowy nici, a następnie zjeżdża na powierzchnię wody, przędąc specjalną, kleistą nić łowną.
Mamy tutaj do czynienia ze zwierzęciem w zasadzie ślepym, o prostym układzie nerwowym, które buduje skomplikowaną konstrukcję w zmiennych, nieprzewidywalnych warunkach środowiska. Pająk robi to, co od człowieka wymagałoby złożonych obliczeń: Jak duża jest otwarta przestrzeń? Ile mam jedwabiu? W jakich punktach mogę przyczepić nić? Pająki to nie automaty, które powtarzają te same czynności. Są inteligentnie elastyczne.
Odkryty został jeden z gatunków, u którego sieć łowna zredukowana jest do lepkiej kulki uwiązanej na nici. Łupem tych pająków z rodzaju Mastophora są wyłącznie samce pewnego gatunku ciem z rodzaju sówek (Noctuidae). Pająki wabiąc, imitują zapach wydzielany przez samce owych ciem.

Fabryka jedwabiu

Jedwab pajęczy – bardziej elastyczny niż nylon i mocniejszy niż stal – to podstawa ewolucyjnego sukcesu pająków. Gruczoły przędne produkują białkową substancję, którą pająki wydzielają w postaci wielu włókienek przez kądziołki, po czym wyczesują w jedną nić. Nici pajęczyny tworzą liny nośne, sieci, kokony do jaj, schronienia, pułapki – w związku z czym są grube lub cienkie, wilgotnie lub suche, lepkie lub zmierzwione. W sieci znajdują się nici każdego rodzaju. Większość pająków ma trzy pary kądziołków, pokrytych setkami otworków czy też dysz, stanowiących ujścia gruczołów przędnych. Te dysze pająk może włączać i wyłączać za pomocą mięśni.

Tkanie sieci kolistej

Pierwsze nici. Pająk musi najpierw spiąć mostem przestrzeń między dwoma przedmiotami, potem buduje gwiazdę – kilka nici przyczepionych do okolicznych przedmiotów i łączących się w jednym punkcie, środku przyszłej sieci.

Rama i promień. Poczynając od nici – mostu u góry konstrukcji, pająk snuje zewnętrzne krawędzie sieci. Potem zakłada promienie, biegnące niczym szprychy od środka do ramy zewnętrznej.
Spirala pomocnicza. Ta mocna, nie klejąca sieć służy jako rusztowanie i prowadnica przy budowie lepkiej nici spiralnej.
Lepka spirala. Pracując od zewnątrz ku środkowi i często zmieniając kierunek, pająk przędzie lepką, elastyczną nić łowną. Następnie przebudowuje centrum sieci i umiejscawia się tam, czekając na posiłek. Czas pracy: mniej niż półtora godziny. Zużycie jedwabiu: do 30 metrów.

Gruczoły przędne
• Glandule piriforme: wytwarzają mocujące krążki delikatnego jedwabiu, wyznaczające połączenia między dwiema nićmi.
• Glandule aciniforme: te gruczoły produkują włókna wyściełające kokony z jajami i wełnisty jedwab na stabilimenta, białe pasma lub koliste ornamenty, które dekorują niektóre sieci, a których rola nie jest do końca jasna.
• Glandule ampullaceae: wytwarzają nici, które tworzą szkielet sieci kolistej.
• Glandule aggregatae: występują tylko u pająków krzyżakowatych, tkających sieci koliste i ich krewniaków. Wytwarzają klej, nadający niciom lepkość.
• Glandule coronatae: występują tylko u gatunków tkających sieci koliste i ich krewniaków. Wytwarzają obwodowe nici lepkiej spirali.
• Glandule tubuliformes: występują u samic. Wytwarzają materiał na kokony.

Lepka nić musi być elastyczna. Wybrzuszając się podczas zderzenia, czterokrotnie powiększa swoją „spoczynkową” długość. Są pająki, które „ręcznie” przytrzymują w napięciu nici promieniste i luzują je, gdy w sieć uderza owad, by nie odbił się od sieci i nie uciekł.
Owady nie są jednak dla pająka łatwymi kąskami. Łowca musi najpierw określić, gdzie ofiara się złapała, zwykle po kolei szarpiąc za nici promieniste, by sprawdzić, na której z nich znalazł się dodatkowy ciężar. Te pająki, które budują delikatne sieci, muszą się szczególnie śpieszyć. Przeciętna mucha tkwi w sieci kolistej około pięciu sekund. Naukowcy oceniają, że około 80% schwytanych owadów udaje się wydostać. Pająk musi być też ostrożny. Jeśli złapał się, na przykład chrząszcz strzel z rodzaju Brachinus, może potraktować pająka strzałem żrącej cieczy.
W zależności od tego, z jaką zdobyczą ma do czynienia, pająk działa rozmaicie: albo rzuca się na ofiarę i wstrzykuje paraliżujący jad, albo unieruchamia ją, owijając błyskawicznie pajęczyną. Może również po prostu czekać w bezpiecznej odległości. Może też wręcz… uwolnić ofiarę. Jeżeli się okaże, że konstrukcja sieci została poważnie uszkodzona – trzeba budować nową. Przeciętny człowiek załamałby się w obliczu takich przeciwności. Pająk jednak żyje wytrwale. Wbrew popularnej opinii nie jest to życie krwiożerczego zabójcy czekającego na ofiary. Przeciwnie, życie pająka, jak każdy z nas, upływa w niepewności, głodzie i strachu. Życie w sieci – jak to ujął jeden z naukowców – „ to życie z tyłkiem na wietrze” – wystawionym na atak ptaków czy wielkich ważek. Schodzenie z oczu to jeden z głównych zajęć pająka.
GALERIA

 

OCENA ARTYKUŁU

Pomóż nam budować ranking artykułów, oceń powyższy.
oceń artykuł
średnia ocen
3
Wykonawca: PERSABIO
Wszelkie prawa zastrzeżone

zamknij
zamknij

Czytaj artykuły z wybranej kategorii

kliknij w nazwę kategorii aby przejść do listy artykułów
zamknij

Znajdź specjalistę z wybranej branży

kliknij w nazwę branży aby przejść do listy specjalistów publikujących w niej artykuły